NB: De originele foto is genomen met een Panasonic DMC-TZ8.
Locatie: Rotterdam, Kleiweg – juli 2010

TopAdvies van TopRecruiter Han Haasjes!

Trefwoorden:

Ethiopië, Aberra Jembere, proefschrift, EUR, rechtsgeschiedenis

Quotes:

“Erg wetenschappelijk was dat allemaal niet. Maar in die tijd voldeed het, en alleen al de mogelijkheid als dief te boek gesteld te worden, zorgde ervoor dat mensen zeer voorzichtig waren.”

“Ze hadden de inscriptie ‘Geheime Politie’ prominent op hun pet staan en gaven zo dus hun identiteit weg. De gedachte hierachter was dat ze op die manier ‘afschrikwekkend’ op potentiële misdadigers zouden werken.”

>>>>>>>

Aberra Jembere vertelt dat hij geluk heeft gehad. Vanuit de kelder onder het Grote Paleis hoorde hij boven zich de glazen van de nieuwe machthebbers klinken, terwijl ze vergaderden over het lot van de 159 gevangenen. “Ze stemden om te bepalen wie van ons de kogel zou krijgen. Omdat ik niet de vereiste helft van de stemmen kreeg, bleef ik leven.”
Jembere werd in 1928 geboren in het dorpje Adda in Ethiopië. Het land dat zijn naam van de oude Grieken kreeg, en letterlijk ‘land van de verbrande gezichten’ heet. Het land ook dat bekend staat als de bakermat van de menselijke soort. Hier werd in 1974 immers de Australopithecus afarensis gevonden, beter bekend als Lucy. En in 1996 ontdekten archeologen er overblijfselen van nog oudere menselijken (Australopithecus ramidus).

Gift van de natuur

Het proefschrift van de jurist Jembere behandelt de rechtsgeschiedenis van Ethiopië tussen 1434 en 1974. Twee data die niet zonder reden gekozen zijn: 1434 is het begin van de regeerperiode van keizer Zär’a Ya’eqob. De man onder wiens bewind de Fewuse Menfessawi tot stand kwam, de allereerste ‘wet in boekvorm’ in Ethiopië. Daarnaast introduceerde hij de Fetha Negest, de Wetgeving der Koningen, die gebaseerd was op christelijke normen en Byzantijns recht. En 1974, het eindpunt van Jemberes studie, is het jaar dat dictator Mengistu aan de macht kwam en de monarchie viel.
In Legal History of Ethiopia 1434 – 1974 geeft Jembere een overzicht van de hoofdmomenten in de ontwikkeling van het Ethiopisch recht uit traditionele bronnen als religieuze codes, gewoonterecht en de rechtspraak van de Ethiopische keizers. Daarnaast besteedt hij aandacht aan constitutionele ontwikkelingen en het proces van codificatie in met name de jaren vijftig van deze eeuw. Het tweede deel van Jemberes studie behandelt de organisatie en de administratie van de rechtspraak tot 1974. Hierin passeren wijze van procederen en rechtbankstructuren de revue.
Als eerste bron van het modern Ethiopisch recht noemt Jembere het natuurrecht. Dit is het recht dat zich naar zijn mening waar ook ter wereld ontwikkelt voor de ontwikkeling van ieder ander recht. Het is het recht van de redelijkheid; een gift van de natuur, waarmee ieder mens geboren wordt. Het maakt dat mensen goed en slecht kunnen onderscheiden.
Jembere vertelt: “Vond iemand dat hem onrecht was aangedaan, en liep hij de schuldenaar of opponent toevallig tegen het lijf, dan had hij het recht om iedere willekeurige passant aan te klampen en van hem te eisen om het geschil hier-en-nu te beslechten. De passant annex rechter had vervolgens de macht om van de gedaagde te eisen zich aan zijn autoriteit te onderwerpen, met de volgende waarschuwing: ‘Hoe durft u verder te gaan, wanneer u in naam der wet gevraagd wordt te stoppen? Zelfs voortstuivend water stopt met stromen wanneer het gevraagd wordt’.”

Religieuze codes

Onder het natuurrecht kreeg de doorsnee mens in Ethiopië rechterlijke macht in handen. Hij besliste echter op basis van zijn eigen inzichten. Bleek het geschil de rechter van de road-side court te complex, dan verwees hij de partijen door naar een lokaal gerechtshof. “Hiertoe bond hij hun kleren aan elkaar vast. Uit respect voor het recht gingen de aaneengeknoopte mensen stante pede naar dat gerechtshof toe”, vertelt Jembere. “Daar werden ze weer losgeknoopt en werd de zaak alsnog beslist.”
Een tweede bron wordt gevonden in de religieuze codes. Zowel jodendom, christendom als islam hebben hun bijdrage geleverd. Een zeer belangrijke invloed ging uit van de al eerder genoemde Fetha Negest.
Het gewoonterecht vormt een derde rechtsbron. “Maar,” begint Jembere, “in Ethiopië bestaat niet zoiets als ‘nationaal gewoonterecht’. Dat is bij ons het recht van de etnische groepen, waarvan er meer dan tachtig bestaan. Elk dus met hun eigen gewoonterecht, dat alleen in hun eigen gebied van toepassing is.”
Precedent-rechtspraak (Atse Ser’at), een vierde bron, vindt haar oorsprong in het gewoonterecht. Jembere legt uit: “De wortels hiervan liggen in het vonnis. Wanneer een zaak die op lokaal niveau beslist was, in hoger beroep overgenomen werd, dan werd die uitspraak vanaf dat moment Atse Ser’at. Soortgelijke zaken in de toekomst konden nu met verwijzing hiernaar beslist worden.”
Tenslotte rekent Jembere ook verordeningen of statuten, wetten gemaakt door de wetgevende instanties van Ethiopië, en internationale verdragen en buitenlandse wetten tot de bronnen van het modern Ethiopisch recht.

Identificatie belangrijk

De organisatie en administratie van de rechtspraak in Ethiopië tot 1974 staan centraal in de tweede helft van Jemberes proefschrift. Een van de topics die hij hierin behandelt zijn de strafrechterlijke onderzoeksmethoden.
Leba Shay was er zo een. Bij deze methode probeerde men een dief te vangen met behulp van een pre-puber. Deze jongeman kreeg een bepaald kruid te drinken waardoor hij nogal highhoofdig werd. Aldus ging hij op pad om de dief te zoeken. “Soms werd hij getipt, dus je begrijpt”, glimlacht Jembere, “erg wetenschappelijk was dat allemaal niet. Maar in die tijd voldeed het, en alleen al de mogelijkheid als dief te boek gesteld te worden, zorgde ervoor dat mensen zeer voorzichtig waren.”
Een andere onderzoeksmethode was Afersata. Wanneer het plaatselijke hoofd ter ore kwam dat vee gestolen was, dat iemand beroofd was, of dat er een moord gepleegd was, sommeerde hij alle mannelijke leden op een bepaalde datum naar een vaste plaats te komen. “Het hoofd vroeg dan om de misdadiger te identificeren. Gebeurde dit, dan was de bijeenkomst afgelopen, anders duurde deze voort.” Jembere vertelt verder dat wanneer die bijeenkomst geen uitsluitsel bracht, soms de gehele regio voor de misdaad moest boeten. Identificatie was dus zeer belangrijk en gebeurde met de meeste zorg.
Ook beschikte men over heuse speurders. Zo waren er de arada zebegna, de marktpolitie, en de mist’ir zebegna, de geheime politie. Laatstgenoemden waren belast met misdaadpreventie, en deden dit door rond te hangen op publieke plaatsen en in hotels en bars waar alcohol geschonken werd. Jembere: “Ze hadden de inscriptie ‘Geheime Politie’ prominent op hun pet staan en gaven zo dus hun identiteit weg. De gedachte hierachter was dat ze op die manier ‘afschrikwekkend’ op potentiële misdadigers zouden werken.”

Geboren redenaar

Kwam een zaak voor een reguliere rechtbank, dan verliepen de procedures voornamelijk via de traditionele manier van procesvoering genaamd tät’äyyeq ser’at, die de vorm had van een complex maar conventioneel vraag-en-antwoord spel. Daarnaast bestonden er niet-reguliere gerechtshoven, die meer eenvoudige en flexibelere procedures volgden. De Speciale Rechtbank tenslotte had weer een geheel eigen voorgeschreven procedure.
In zijn proefschrift beschrijft Jembere hoe deze tät’äyyeq ser’at, de unieke en inheems Ethiopische manier van procederen, door de ogen van een buitenstaander gezien werd: ‘De Abyssijn is een geboren redenaar die geen mogelijkheid onbenut laat om van zijn talenten gebruik te maken. Een rechtszaak is voor hem een geschenk uit de hemel, dat per definitie een groot en dankbaar publiek met zich meebrengt. De ene keer dreigend en druk gebarend, de andere keer schor, fluisterend en met opgetrokken schouders, dan weer in tranen verhaalt hij van zijn verdwenen geld, daarbij met een dreigende, trillende vinger richting de beschuldigde wijzend’.
Jembere gelooft niet dat hij met zijn beschrijvende studie van de ‘relikwieën van het verleden’ de legal clock heeft terug gezet. Het heeft hem eerder de mogelijkheid geboden om inzicht te verkrijgen in de processen die tot het huidige systeem geleid hebben, en wellicht al een glimp van de toekomst inhouden. “Want Ethiopië bevindt zich op de drempel van verandering van haar gehele rechtssysteem, in het licht van een nieuwe orde en economische politiek.” (MH)

^^^^^^^^^^^^^^

Dit artikel verscheen in Erasmus Magazine, het onafhankelijke opinieblad van de Rotterdamse Erasmusuniversiteit – rubriek: Mensen in het Nieuws (23 april 1998).

Interesse in het eerste verzamelwerk van ‘Management by Cartoons’? Klik dan op BOEK in het menu boven aan de pagina. Een leuk weggevertje maar een nog leuker hebbedingetje!

TopAdvies van TopRecruiter Han Haasjes!

Trefwoorden:

Rotterdam, Eurekaweek, Erasmusuniversiteit, eerstejaars

Quotes:

Tjalling: “Je moet zelfdiscipline kweken”

Annick: “Heerlijk dat ik het huis uit ging”

Jacob: “Ik ben gewoon veelste lui”

Arend: “De universiteit: massaliteit in alles”

>>>>>>>

“Je moet zelfdiscipline kweken”

Naam: Tjalling Leenhouts
Leeftijd: 20 jaar
Stad van herkomst: Den Bosch
Studierichting: BMG
Studentenvereniging: RSC

“Het grote verschil tussen de middelbare school en studeren aan een universiteit is dat er minder controle is. Je moet zelfdiscipline kweken.

Nee, met die zogenaamde studiedruk heb ik absoluut geen problemen gehad. Het behalen van de eenentwintig verplichte studiepunten, de vereniging, en twee tot drie keer per week sporten waren makkelijk te combineren. Ik snap dat gezeur dan ook niet.

Mijn studiemethode? Gewoon, redelijk op tijd beginnen, precies weten wat je moet doen, en luisteren naar suggesties van ouderejaars. En vanaf zo’n drie weken voor de tentamens volle dagen trekken; dus studeren van negen tot vijf, thuis even eten en dan tot ‘s avonds tien uur verder.

Het eerste jaartje Erasmus is me prima bevallen. Lid geworden van het corps en de rugbyvereniging. Met nog twaalf andere corpsleden woon ik in een verenigingshuis. Prima te doen. Zolang we alles redelijk strak in de hand houden.

Mijn uitgaansleven beperkt zich eigenlijk tot de vereniging. Je leert daar namelijk zoveel mensen kennen. Ook voel ik me er het meest thuis. De donderdagavonden breng ik dus meestal met het huis door: biertje drinken en dan naar Bikini.” (MH)

“Heerlijk dat ik het huis uit ging”

Naam: Annick van Berne
Leeftijd: 20 jaar
Stad van herkomst: Breda
Studierichting: Economie
Studentenvereniging: RVSV

“We wonen met zes meiden in een verenigingshuis. Dat gaat allemaal uitstekend. We hebben namelijk een schoonmaakrooster, en wie zich daar niet aan houdt, die moet betalen. Vijftien piek per keer!

Voor mij verliep de overgang van middelbare school naar universiteit heel natuurlijk. Mijn kamer had ik al een maand voordat het collegejaar begon, dus ik was al helemaal gesetteld. Bovendien vond ik het heerlijk dat ik het huis uit ging.

Het eerste jaar aan de Erasmus is me heel goed bevallen. Je hebt ineens enorm veel vrijheid. Een van de mindere kanten aan het voor het eerst op eigen benen staan, is dat je je geldzaken zelf moet regelen. Dus het handje ophouden bij pa en ma is er niet meer bij.

Eenentwintig studiepunten? Dat is me niet helemaal gelukt. Ik heb in augustus dan ook een paar tentamens, zeven. Het is best wel moeilijk om jezelf iedere keer tot studeren aan te zetten. Er is niemand meer die zegt van ‘Goh, zou je niet eens wat gaan doen’.

Donderdagavond ga ik eerst met clubgenoten thuis of in de Koophandel eten. Daarna naar Boven of Bikini. En dan wordt het alweer langzaam licht. Tijd om naar bed te gaan.” (MH)

“Ik ben gewoon veelste lui”

Naam: Jacob Ekkers
Leeftijd: 18 jaar
Stad van herkomst: Leiden
Studierichting: Rechten
Studentenvereniging: Laurentius

“Meestal ga ik uit op dinsdag- en donderdagavond. En soms nog op zaterdag en zondag. Dinsdagavond is clubavond op de vereniging. Dan komen er altijd veel eerstejaars. Op de donderdagen kijk ik eerst alle tv-programma’s af voordat ik iets ga doen.

In Noord zit ik met nog een jongen en twee meiden in een studentenhuis. Nee, geen verenigingshuis. We hebben één beetje smerig figuur in huis, voor de rest loopt dat prima.

De overstap naar de universiteit is voor mij erg moeilijk geweest. Op de middelbare school liep ik maar wat te fluimen, met een stampstudie als rechten lukt dat dus niet. Ook wordt op de universiteit meer verborgen gehouden, er wordt niet precies gezegd wat je moet doen.

Hoe ik studeer? Ik heb niet echt een specifieke studiemethode. Je probeert natuurlijk de boel bij te houden, alleen lukt dat niet. Er schiet dus nogal het een en ander bij in.

Mijn eerste jaar is dan ook niet zo goed gegaan. Overigens is dat grotendeels mijn eigen schuld: ik ben gewoon veelste lui. Het is wel de bedoeling dat daar verandering in gaat komen.” (MH)

“De universiteit: massaliteit in alles”

Naam: Arend Piek
Leeftijd: 19 jaar
Dorp van herkomst: Moordrecht
Studierichting: Economie
Studentenvereniging: NSR

“Inderdaad, ik woon nog thuis. Met een reistijd van zo’n vijfendertig minuten is het nauwelijks de moeite waard om op kamers te gaan. Bovendien kost een kamer je extra tijd; denk aan opruimen, eten koken. Maar ik ben geen verstokte thuiswoner. Misschien dat ik eind van dit jaar al in Rotterdam zit.

Uitgaan op donderdagavond betekent meestal naar de sociëteit gaan. Af en toe daarna nog naar Quasimodo. Eigenlijk ga ik heel weinig uit. Vrijdagochtend werk ik namelijk in een supermarkt – nee, niet de Albert Heijn, en niet als vakkenvuller. Als ‘hoofd vulploeg’ verdeel en heers ik. En daarbij wordt een kater niet echt op prijs gesteld.

Wat me het meest aan de universiteit is opgevallen, is de massaliteit. Massaliteit in alles: de verplichte leerstof, het aantal medestudenten.

Ik vind niet dat de studie echt ‘drukt’. Ik studeer, ben lid van een vereniging geworden, sport en heb een bijbaantje. Het hangt gewoon af van waar je je prioriteiten legt. De studentenvereniging is natuurlijk hartstikke tof, maar daarnaast moet er ook nog geleerd worden.” (MH)

TopAdvies van TopRecruiter Han Haasjes!

Trefwoorden:

Shell, Anica Krauss, ochtendritueel, wekker, douche, ontbijt, onderweg, aankomst

Quote:

Zeker ’s winters, wanneer het koud is en je rillerig onder de dekens vandaan komt, is het heerlijk om tijdens een douche op te warmen.

>>>>>>>

Anica Krauss

leeftijd: 41 jaar /
functie: Secretaresse Directeur Financiën Shell Nederland /
woonplaats: Voorburg /
vervoer: auto /
gemiddelde reistijd: twintig minuten |

> WEKKER…

Alexander, mijn man, en ik hebben allebei een wekker op het nachtkastje staan. Ik een heel klein reiswekkertje dat op batterijen loopt, hij een wekkerradio. Een paar minuten na elkaar, even voor en precies om 06.30u, gaan beide alarmen af. Waarom we twee wekkers hebben? Voor de zekerheid: je weet nooit of ’s nachts de stroom uitvalt en ik verslaap me niet graag. Daarbij slaap ik heel vast; ik moet dus echt gewekt worden. De tijd tussen het eerste en het tweede alarm heb ik hard nodig om mijn ogen open te krijgen! Alexander staat altijd direct op, dat is er bij hem ingeslopen.

> ONTBIJT…

De tweeling eet pap, wij ontbijten niet echt uitgebreid. Alexander drinkt vooral veel koffie en ik eet soms een appel of snel een bakje muesli. Omdat mijn man van huis uit werkt, brengt hij de kinderen naar de crèche. Dat geeft mij even de tijd om mijn laatste kleren aan te trekken, want je wilt niet met etensvlekken op je werk verschijnen!

> DOUCHE…

Lang douchen hoort bij het proces van ‘helemaal wakker worden’. Zeker ’s winters, wanneer het koud is en je rillerig onder de dekens vandaan komt, is het heerlijk om tijdens een douche op te warmen. Rond tien over zeven ben ik aangekleed en wel en roep ik Alexander terug naar boven.

> TWEELING…

We hebben onze tweeling van drie aangeleerd om door te slapen totdat we hen komen halen. Meestal doen ze dat. Terwijl Alexander douchet, kleed ik de kinderen aan, neem ze mee naar beneden en zet ze in hun stoeltjes. Tegen de tijd dat ik hun ontbijt heb klaargemaakt, schuift mijn man ook aan tafel. Als de kinderen geen kuren hebben, is het dan kwart voor acht. Maar, ze zitten in de peuterpubertijd, en op dit moment heeft m’n dochtertje er veel last van. M’n zoontje daarentegen is weer heel relaxed. Het kan dus gebeuren dat ze geen zin heeft om zich aan te kleden of dat ze haar broertje gaat opstoken…

> ONDERWEG…

Ik vertrek meestal om vijf over acht. Uiterlijk tien over acht. Ja, het is dan vaak druk op de weg. Maar ik rijd binnendoor en heb geen last van files. Wel moet ik langer voor stoplichten wachten.

> AANKOMST.

Rond half negen kom ik aan op het Centraal Kantoor. Ik parkeer mijn auto in de garage en loop naar binnen. Dan doe ik alles open, start de computer op en zet een hele pot thee. Nee, geen koffie! Daarna ga ik full speed aan de slag. (MH)

^^^^^^^^^^^^^

Dit artikel verscheen in Interview, het personeelsblad van Shell Den Haag – rubriek: Drieluik (28 maart 2003).

NB: De originele foto is genomen met een Panasonic DMC-TZ8.
Locatie: Rotterdam, Schiekade – juli 2010.